Nguyễn Văn K phạm tội gì?

Trước đây người nghiện ma tuý được coi là một loại bệnh lý, chính quyền cần có biện pháp hỗ trợ cai nghiện và hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý chỉ bị xử phạt hành chính theo Điều 23 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ bằng hình thức phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; người nước ngoài có hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý thì bị trục xuất. Thực tiễn cho thấy hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý ngày càng gia tăng, theo báo cáo của Bộ Công an có 47,7% tội phạm liên quan đến ma tuý; các con nghiện ngày càng manh động, do đó biện pháp xử lý hành chính chưa bảo đảm răn đe, mang lại hiệu quả không cao. Để kịp thời trấn áp, kiểm soát, phòng ngừa và chống tội phạm hiệu lực, hiệu quả hình sự hoá hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý trong một số trường hợp cụ thể là cần thiết. Ngày 25/6/2025 Quốc hội ban hành Luật số 86/2025/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS 2015; tại khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung Điều 256a quy định tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” vào Bộ luật Hình sự và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025. Tuy nhiên thực tiễn xử lý người sử dụng trái phép chất ma tuý còn nhiều quan điểm khác nhau, tình huống cụ thể như sau:

Ngày 01/5/2026 Công an phường B, tỉnh Đ bắt quả tang Nguyễn Văn K có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy đá tại rẫy vắng, thu giữ tại hiện trường cóng, quẹt ga, ngoài ra trong túi quần của K còn 01 gói ma tuý đá có trọng lượng đủ để khởi tố về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy”. Tiến hành xét nghiệm cho thấy K dương tính với ma tuý loại methamphetamine. K đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy do đó đủ điều kiện khởi tố về tội “Sử dụng trái phép chất ma tuý” khoản 1 Điều 256a Bộ luật hình sự. K khai số ma tuý trong túi quần cất để sử dụng, thoả mãn cơn nghiện ngoài ra không có mục đích gì khác. Thực tiễn các vụ án trên địa bàn gần đây cho thấy hành vi sử dụng trái phép chất ma túy thường gắn liền với tàng trữ trái phép chất ma tuý, bởi lẽ người nghiện thường có thói quen mua một lượng ma tuý nhất định để có thể sử dụng trong nhiều lần nên một số vụ án có tình huống tương tự như trên. Việc định tội danh đối với Nguyễn Văn K còn nhiều quan điểm khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Quan điểm thứ nhất, khởi tố K về hai tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” và “Sử dụng trái phép chất ma túy”.  Bởi lẽ hành vi sử dụng và cất dấu ma tuý là hai hành vi độc lập, mỗi hành vi đều đủ yếu tố cấu thành một tội phạm riêng.

Quan điểm thứ hai, chỉ khởi tố K về tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” bởi lẽ, hành vi khách quan của K là sử dụng ma tuý, việc cất gói ma tuý là để sử dụng chứ không có mục đích khác do đó hành vi của K không cấu thành tội tàng trữ trái phép chất ma tuý, mặt khác cần áp dụng nguyên tắc có lợi cho người phạm tội nên xử lý K tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” là phù hợp.

Quan điểm thứ ba, cũng là quan điểm của tác giả, mặc dù hành vi của K thoả mãn dấu hiệu cấu thành hai tội khác nhau tuy nhiên hành vi khách quan của tội sử dụng trái phép chất ma túy lại có sự liên quan và cạnh tranh với hành vi khách quan của tội tàng trữ trái phép chất ma túy. Do đó ngoài việc áp dụng nguyên tắc có lợi cho người phạm tội cũng cần áp dụng nguyên tắc thu hút về tội danh nặng hơn; ngoài ra công văn số 233/TANDTC-PC ngày 01/10/2019 của TANDTC có nội dung hướng dẫn, định hướng cho Cơ quan tiến hành tố tụng các cấp giải quyết trong việc xác định tội danh đối với trường hợp hành vi thỏa mãn cấu thành tội phạm của nhiều tội:

- Trường hợp người thực hiện 01 hành vi nhưng thỏa mãn dấu hiệu cấu thành của nhiều tội phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội nặng hơn.

- Trường hợp người thực hiện nhiều hành vi (chuỗi hành vi) một cách liên tục, kế tiếp nhau về mặt thời gian, trong đó, hành vi trước là tiền đề, điều kiện để thực hiện hành vi sau thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội tương ứng với từng hành vi, nếu mỗi hành vi đều có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Như vậy, đối chiếu với các quy định được viện dẫn nêu trên chúng ta thấy. Khi bị bắt quả tang số ma túy còn lại K chưa sử dụng bị thu giữ có trọng lượng đủ yếu tố cấu thành tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy”, mục đích K cất ma tuý chỉ để sử dụng nên xử lý K về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” theo quy định tại Điều 249 Bộ luật hình sự là phản ánh đúng bản chất hành vi phạm tội.

Trên đây là ý kiến trao đổi của tác giả. Xin được trao đổi và góp ý của quý đồng nghiệp./.