Vướng mắc trong việc thụ lý hồ sơ đưa người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2025

Theo quy định hiện hành trước thời điểm Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 có hiệu lực, việc đưa người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được thực hiện theo Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 ngày 24/3/2022 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án (đã được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 147/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025 của Văn phòng Quốc hội). Theo đó, Tòa án thụ lý hồ sơ theo loại việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án; việc thống kê, báo cáo nghiệp vụ cũng được thực hiện theo nhóm việc này.

Tuy nhiên, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã có sự thay đổi căn bản về bản chất pháp lý của biện pháp nêu trên. Cụ thể, khoản 8 Điều 36 quy định:

"Việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc do Tòa án nhân dân khu vực quyết định và không phải là biện pháp xử lý hành chính; Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc quy định tại Điều này."

Quy định này thể hiện rõ quan điểm của nhà làm luật khi tách việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc ra khỏi hệ thống các biện pháp xử lý hành chính. Đây là điểm mới có ý nghĩa quan trọng, làm thay đổi cơ sở pháp lý trong việc xác định tính chất của loại việc mà Tòa án giải quyết.

Tuy nhiên, trên thực tế phát sinh một khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp. Đến thời điểm Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 có hiệu lực, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 vẫn đang trong quá trình xây dựng và chưa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua. Điều này đồng nghĩa với việc quy định về trình tự, thủ tục giải quyết loại việc mới cũng như việc xác định đây là loại việc nào trong hệ thống thụ lý của Tòa án hiện vẫn chưa có cơ sở pháp lý cụ thể.

Từ đó đặt ra nhiều vướng mắc trong hoạt động của Tòa án. Chẳng hạn, khi tiếp nhận hồ sơ đề nghị đưa người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Tòa án sẽ thụ lý theo loại việc nào? Có tiếp tục sử dụng sổ thụ lý áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án như trước đây hay phải mở một loại việc mới? Khi thực hiện công tác thống kê, báo cáo nghiệp vụ, số lượng hồ sơ này có còn được tính vào nhóm hồ sơ áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án hay không? Đây đều là những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến công tác nghiệp vụ, thống kê và quản lý hồ sơ của hệ thống Tòa án.

Đáng chú ý, khoản 8 Điều 36 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 chỉ xác định rõ đây không phải là biện pháp xử lý hành chính, nhưng chưa có quy định chuyển tiếp hoặc hướng dẫn về việc áp dụng trình tự, thủ tục trong thời gian chờ văn bản của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành. Do đó, nếu mỗi địa phương có cách hiểu và cách xử lý khác nhau thì sẽ dẫn đến sự thiếu thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.

Theo quan điểm của người viết, đây là vấn đề mới phát sinh từ sự thay đổi của pháp luật, không chỉ liên quan đến trình tự, thủ tục giải quyết mà còn tác động đến công tác thụ lý, thống kê, báo cáo và quản lý nghiệp vụ của Tòa án. Vì vậy, rất cần sớm có văn bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các Tòa án địa phương thực hiện đúng quy định.

Trong khi chờ văn bản hướng dẫn chính thức, người viết mạnh dạn nêu vấn đề để cùng trao đổi. Rất mong nhận được ý kiến của bạn đọc, các nhà nghiên cứu và những người làm công tác thực tiễn nhằm góp phần làm sáng tỏ cách hiểu và hướng áp dụng thống nhất đối với quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025.

Quyên Đinh – Tòa án nhân dân khu vực 1

Việt Tiệp – Tòa án nhân dân khu vực 9